Mass media - szansa czy zagrożenie?

Recenzja książki: A. Lepa, Pedagogika mass mediów, AWŁ Łódź 1999
Data publikacji: niedziela 17 lutego 2008
Autor: Małgorzata Więczkowska Publikacje autora
Dział: Edukacja medialna > Recenzje
Komentarzy: 3
Odsłon: 7028
 10.0 - 1 głos -

W dzisiejszym świecie mass media stały się nieodłącznymi elementami współczesnego życia. Ich siła, zasięg i wpływ są coraz większe. Oddziaływają na nasze myśli, wolę, uczucia i wyobraźnię. Czasami ma się wrażenie, że mass media narzucają odbiorcom nie tylko, jak mają myśleć, ale też o czym mają myśleć. Uważa się, że są one nośnikami różnorakiego dobra, kierowanego tak do jednostki jak i do społeczeństwa, ale także stają się czynnikiem upowszechniającym zło, ponieważ media nie tylko odtwarzają istniejącą rzeczywistość, lecz również potrafią ją dowolnie kreować na swój własny użytek. Pornografia, przemoc, kłamliwa reklama, wyrafinowana manipulacja ludzką podświadomością to tylko niektóre zagrożenia zasygnalizowane przez wybitnego znawcę mediów ks. bpa Adama Lepę w książce pt. “Pedagogika mass mediów”, która doczekała sie już 3 wydań (1999, 2001, 2003), a wydana została przez Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie.

Autor podejmuje w niej wiele ważnych zagadnień, głównym jej zadaniem jak sam wskazuje jest “refleksja pedagogiczna nad środkami komunikowania masowego oraz ich mechanizmami” Bp Adam Lepa jest wieloletnim wykładowcą zajmującym się mass mediami. Wykłada w Wyższym Seminarium Duchownym w Łodzi, na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. W latach 1989-1994 pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Episkopatu Polski ds. Środków Społecznego Przekazu i zasiadał w Europejskim Komitecie Biskupów ds. Mass Mediów. Jest więc wnikliwym znawcą tej problematyki.

Prezentowana książka skierowana została do szerokiego odbiorcy, była przygotowana z myślą o pedagogach praktykach i teoretykach, ale jest również adresowana do dziennikarzy, publicystów, jak i studentów. Jej zadaniem jest pogłębienie wiedzy o mediach i kształtowanie wobec nich krytycyzmu. Struktura książki jest przejrzysta i logiczna, autor przechodzi od ogólnych zagadnień do szczegółowych. Praca zawiera 9 rozdziałów, wśród których można wyodrębnić 4 bloki tematyczne, na które składają się:

a) ogólne wprowadzenie, które obejmuje i porządkuje podstawową terminologię dotyczącą pedagogiki mass mediów. Autor określa w nim przedmiot i zadania pedagogiki mass mediów, definiuje i klasyfikuje środki masowego komunikowania . (rozdziały I-II)

b) rozszerzenie wcześniejszego bloku, czyli dokładna charakterystyka mediów takich jak: prasa, film, radio i telewizji oraz ich wpływu na rozwój osobowości. (rozdziały III-VI)

c) wiedza dotycząca logosfery oraz różnego rodzaju zagrożeń występujących w mediach (rozdziały VII-VIII)

d) postulaty do badań nad mass mediami. (rozdział IX).

Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że książka ta jest pierwszym i na razie jedynym tak szerokim opracowaniem problemu mediów masowych w Polsce. Nie ma na naszym rynku księgarskim publikacji, która stanowiłaby tak syntetyczny i całościowy wykład dotyczący pedagogiki mass mediów “Książka ta jest próbą odpowiedzi na formułowany powszechnie postulat, aby przede wszystkim pedagogika stała się podstawą w przygotowaniu dzieci, młodzieży i dorosłych do odbioru mediów oraz do twórczego udziału w kulturze masowej.” Jest ona owocem wykładów, które autor prowadzi z zakresu pedagogiki mediów na wspomnianych uczelniach.

W krajach zachodnich od wielu lat podejmuje się badania i studia nad oddziaływaniem mass mediów na psychikę i postawy człowieka. Problematyka pedagogiki mass mediów podejmowana jest tam przede wszystkim w rodzinie, w szkole jak również we wszystkich programach edukacyjnych licznych mediów. Ogromną uwagę przywiązuje się tam do kształtowania krytycyzmu wobec mediów, które liczni autorzy traktują jako podstawowe zagrożenie dla wychowania. Pedagogika mass mediów w naszym kraju jest mało znana. Brak publikacji w tej dziedzinie spowodowany został polityką władz komunistycznych w latach 1945 - 1989. Kształtowanie postawy krytycznej wobec mediów, w tym czasie było nie do pomyślenia, ponieważ byłaby ona zagrożeniem dla oficjalnej propagandy. Rządząca wówczas partia komunistyczna robiła wszystko, aby obywatele byli bezkrytyczni w odbiorze informacji przekazywanej przez mass media. Trudno jest bowiem rządzić ludźmi, którzy mają swoje zdanie w odniesieniu do spraw publicznych i odważnie je wypowiadają. Daleko idąca naiwność, którą obserwujemy u współczesnych Polaków wobec mediów jest dziedzictwem właśnie tamtych czasów. „Nieprzemyślany i żywiołowy kontakt z mediami uzależnia jednostkę od nich i prowadzi do szkodliwej uległości wobec nie przebierającej w środkach propagandy i hałaśliwej reklamy a także w stosunku do tych działań, które zniekształcają obraz świata człowieka i wartości podstawowych“. Totalitarne dziedzictwo pozostawiło znaczne spustoszenie w świadomości ludzkiej, a zawarta w książce wiedza powinna trafić do osób zajmujących się edukacją społeczeństwa.

Pedagogika mass mediów prezentowana w omawianej publikacji wywodzi swoje treści z wielu dyscyplin naukowych takich jak: pedagogika, psychologia, socjologia i nauka o masowym komunikowaniu. Z faktu tego wynika, że opracowanie posiada interdyscyplinarny charakter. Publikacja ta stanowi zarys podjętej problematyki, w której autor porządkuje wiedzę dotyczącą pedagogiki mass mediów. Dokonuje przeglądu wszystkich zagadnień i wysuwa problemy, które powinny być podjęte w dalszych badaniach, tym samym jest ona pomocą dla tych, którzy zajmują się lub będą zajmować się mediami w przyszłości

W publikacji autor opiera się na wszechstronnej, wielojęzycznej literaturze przedmiotu. Na podkreślenie zasługuje fakt, że bibliografia liczy 460 unikalnych pozycji, z tego w językach obcych aż 176, w przypisach autor zacytował ponad 1100 pozycji. Książka oprócz bogatej bibliografii posiada rozbudowany indeks rzeczowy zawierający 650 haseł, który dla niezorientowanego czytelnika może stanowić słowniczek terminów dotyczących pedagogiki mass mediów. Oprócz prac naukowych uwzględnione zostały także artykuły publicystyczne, które ze względu na profesjonalizm ich autorów przedstawiają wysoki poziom wypowiedzi i są często ciekawym uzupełnieniem szerszych rozpraw naukowych.

Godne podkreślenia jest to, że autor po każdym rozdziale zamieszcza sugestie, propozycje jakim problemom należałoby się dokładniej przyjrzeć i gruntownie je przebadać czyli - jak już wcześniej wspomniano - wysuwa ewentualne problemy badawcze. Pozycja ta otwarta jest na dalsze uzupełnienia, autor zdaje sobie sprawę, że nie wyczerpał całego problemu, ale próbował przedstawić jego ogólny zarys. W następnym wydaniu należałoby jednak rozbudować rozdział czwarty Podstawy wychowania do mass mediów, a w szczególności paragraf 2 dotyczący celów, środków i metod wychowania. Autor wielokrotnie podkreśla , że kształtowanie postaw jest najważniejszym zadaniem w przygotowaniu do odbioru mass mediów, dlatego należy poświęcić im znacznie więcej uwagi. Warto zapoznać się z tą książką, żeby zrozumieć niekorzystne mechanizmy mass mediów i im nie ulegać oraz by wiedzieć, czego można i trzeba wymagać od ich dysponentów. Byłby to niewątpliwie pierwszy ważny krok do obudzenia twórczej aktywności społeczeństwa wobec korzystania z mediów.



Małgorzata Więczkowska

Recenzja ukazała się w: Nowa Szkoła 1999 Nr 4